Các giá trÎ phÆt h†c trong truyŒn Løc Vân Tiên
Thái Công Tøng
1. DÅn nhÆp. Trong lÎch sº væn h†c ViŒt Nam, có rÃt nhiŠu truyŒn thÖ, tØ Kim Vân KiŠu, Løc Vân Tiên, ljn Phåm Công Cúc Hoa, Cung Oán ..luôn luôn có phän ánh tri‰t thuy‰t Tam Giáo nghïa là phäng phÃt 3 giáo lš chính : PhÆt, Nho, Lão ... Çan xen trong truyŒn. TruyŒn Løc Vân Tiên, m¶t truyŒn thÖ 2 082 câu vi‰t theo løc bát cÛng không thoát khÕi nhÆn xét Çó. ñ¥c biŒt, truyŒn chuyên chª nh»ng giá trÎ PhÆt giáo trong Çó có nhân quä, tinh thÀn phá chÃp, lòng tØ bi, tính cách vô thÜ©ng vÓn là nh»ng thu¶c tính cûa PhÆt giáo. Th¿c vÆy, ta thÃy nhan nhãn và räi rác Çây Çó trong truyŒn các thuÆt ng» PhÆt giáo thông thÜ©ng: qûa báo, tØ bi, quy y, quan âm, phÆt bà, phiŠn não, phù du v.v.
Trܧc khi Çi vào chi ti‰t, ta hãy nói qua vŠ tác giä và tình ti‰t câu truyŒn
2. Tác giä và tình ti‰t câu truyŒn
21. Nói qua vŠ tác giä trong bÓi cänh lÎch sº
Tác giä truyŒn Løc vân Tiên là NguyÍn ñình Chi‹u (1822-1888) có cha là NguyÍn Çình Huy, ngÜ©i ThØa Thiên, theo Lê Væn DuyŒt tØ Hu‰ vào làm thÜ låi ª Gia ñÎnh. Sau Çó lÃy v® sinh ra ông.
Næm 22 tu°i, NguyÍn ñình Chi‹u LJ Tú Tài trÜ©ng Gia ñÎnh (trào vua ThiŒu TrÎ).
Næm 25 tu°i, Chi‹u ra Hu‰ h†c ch© khoa thi h¶i nhÜng vì mË mÃt (1848) nên bÕ thi, trª vào Nam chÎu tang, khi ljn Quäng Nam, bÎ Çau m¡t, trª thành mù .
Næm 30 tu°i, Chi‹u mª trÜ©ng dåy h†c ª Gia ñÎnh, do Çó có tên g†i cø ñÒ Chi‹u .
BÓi cänh lÎch sº lúc Çó rÃt nhiÍu nhÜÖng v§i håm Ƕi Pháp b¡n phá ñà N£ng (næm 1858), lÃy thành Gia ñÎnh (1859) rÒi các cu¶c khªi nghïa nhân dân Nam b¶ n°i dÆy chÓng Pháp kh¡p nÖi, lúc Çó Chi‹u 41 tu°i .
Trong suÓt nh»ng næm Çó truyŒn Løc Vân Tiên ra Ç©i, ÇŠ cao lòng trung nghïa nên nh© Çó ÇÜ®c nhiŠu ngÜ©i Üa chu¶ng. Ông mÃt næm 1888 lúc 67 tu°i .Có nhiŠu ngÜ©i con trong Çó phäi Ç‹ š SÜÖng NguyŒt Ánh là m¶t n» sï có ti‰ng ª miŠn Nam (g†i thêm là SÜÖng vì bà NguyŒt Ánh là goá phø )
2.2 vŠ truyŒn Løc Vân Tiên
ChuyŒn tình gian truân v§i nhiŠu hoàn cänh éo le này lôi kéo Ƕc giä trª vŠ th‰ k› 19.
Gian truân vì trong truyŒn, cu¶c tình trong tr¡ng gi»a m¶t chàng trai Çi thi tÙc Løc Vân Tiên v§i m¶t kiŠu n» tÙc KiŠu NguyŒt Nga Çã g¥p phäi rÃt nhiŠu chông gai, h‰t nghÎch cänh này ljn gian truân kia. Nh»ng s¿ cÓ trong truyŒn v§i muôn hình, muôn vÈ, nào nh»ng ngÜ©i båc ác tinh ma, nào kÈ cܧp, ngÜ©i phän bån, kÈ vô lÜÖng nhÜ TrÎnh Hâm, nhÜ Bùi KiŒm, cha con v® chÒng nhà Võ Công nhÜng cÛng ÇÀy các nhân vÆt lí tܪng nhÜ Vân Tiên, NguyŒt Nga, H§n Minh, Tº Tr¿c, Ti‹u ÇÒng, nh»ng ngÜ©i có lòng tØ bi nhÜ ngÜ©i tiŠu phu, ngÜ©i Çánh cá .
TruyŒn Løc Vân Tiên tuy væn phong không chäi chuÓt nhÜ TruyŒn KiŠu nhÜng ÇÜ®c nhiŠu ngÜ©i ,- và Ç¥c biŒt là ngÜ©i ÇÒng b¢ng sông Cºu Long- Üa thích vì l©i væn bình dÎ dÍ hi‹u, thêm vào Çó có chút bi kÎch lâm ly nên dÍ phä vào hÒn ngÜ©i .
TruyŒn tóm t¡t nhÜ sau:
TØ câu ÇÀu ljn câu 286: Løc Vân Tiên, m¶t sinh viên cótài lÅn n‰t Çã Çính hôn v§I Võ Th‹ Loan rÒi nhân Çi lên kinh Çô Çi thi, g¥p KiŠu NguyŒt Nga bÎ b†n gi¥c b¡t. NguyŒtNga ÇÜ®c Vân Tiên cÙu khÕi và thŠ nguyŠn lÃy Vân Tiên sau này Ç‹ tå Ön.
TØ câu 287 ljn câu 1264 : nhiŠu nghÎch cänh xäy ljn v§i Løc Vân Tiên: lên ÇÜ©ng Çi thi v§i ngÜ©i ti‹u ÇÒng, bÎ TrÎnh Hâm lØa trói vào rØng nhÜng ÇÜ®c thoát nån, tܪng Vân Tiên Çã ch‰t, nguyŠn che chòi gi» mä cho Vân Tiên còn Vân Tiên bÎ TrÎnh Hâm xô xuÓng sông, nhÜng ÇÜ®c ngÜ©i Çánh cá cÙu sÓng. Løc Vân Tiên låi bÎ ông nhåc, tÙc cha Võ Th‹ Loan b¶i ܧc, không gä vì Løc vân Tiên bÎ mù, Çem bÕ vào hang, nhÜng ÇÜ®c ngÜ©i tiŠu phu cÙu. Cha Võ Th‹ Loan muÓn gä con gái mình cho VÜÖng Tº Tr¿c là bån cûa Løc Vân Tiên nhÜng bÎ m¡ng nhi‰c, xÃu h° Óm ch‰t. Vân Tiên g¥p låi H§n Minh vÜ®t ngøc Än trÓn trong chùa, vì H§n Minh Çánh con quan huyŒn trong khi cÙu m¶t phø n» .
TØ câu 1265 ljn câu 1664 k‹ chuyŒn NguyŒt Nga bÎ tên nÎnh thÀn,-Thái sÜ trong triŠu-, muÓn ép duyên nhÜng không ÇÜ®c. Nhân có gi¥c Phiên sang quÃy nhiÍu, Thái sÜ bèn tâu vua Sª b¡t nàng sang cÓng cho gi¥c Phiên, nhÜng vì muÓn gi» lòng chung thu› v§i Vân Tiên nên Çã nhäy xuÓng sông t¿ tº. May g¥p NgÜ ông v§t, ÇÜ®c Quan Âm cÙu rÒi bÎ Bùi KiŒm ép duyên, ÇÜ®c m¶t bà lão Çem vŠ nuôi .
Và cuÓi cùng tØ câu 1665 ljn câu 2082 là Løc Vân Tiên g¥p låi NguyŒt Nga, cܧi nhau: Vân Tiên ÇÜ®c thuÓc tiên sáng m¡t ra, ÇÆu Trång Nguyên, Çánh tan gi¥c Phiên lÆp công to ;lúc vŠ g¥p NguyŒt Nga trong chùa ; các kÈ gian ác bÎ t¶i.
3. Các giá trÎ PhÆt giáo qua truyŒn Løc Vân Tiên
Ngay tØ vài câu ÇÀu truyŒn thÖ, ta Çã thÃy tÜÖng quan nhân quä:
Có ngÜ©i ª quÆn ñông thành.
Tu nhân tích ÇÙc s§m sanh con hiŠn
ñ¥t tên là Løc Vân Tiên (câu 7-9)
Ý nói là nh© cha mË tu nhÖn tích ÇÙc Çã lâu nên con sinh ra hiŠn lành, Çúng nhÜ tøc ng» ta là: cha mË hiŠn lành Ç‹ phúc cho con
Trong tÜÖng quan nhân qûa, thÆt ra, không có cái gì xäy ra mà chÌ có m¶t nguyên nhân duy nhÃt sinh ra . Ngoài cái y‰u tÓ ‘nhân’ ra, phäi còn Ç‹ š các y‰u tÓ khách quan nhÜ môi trÜ©ng, hoàn cänh, tóm låi cái mà phÆt h†c g†i là duyên. Nhân Çi liŠn v§i duyên: thuÆn duyên hay nghÎch duyên. Có m¶t nhân chánh, nhÜng nhân chánh này bÎ nhiŠu nhân và duyên phø ljn làm sai låc s¿ thuÀn nhÃt cûa cái nhân chánh Ãy Çi, nhÜ tøc ng» ta có câu: cha mË sinh con, tr©i sinh tánh
S¿ vÆt hiŒn ra ÇÜ®c là do nhiŠu nhân duyên tÜÖng tác v§i nhau mà hình thành:
Có giÓng tÓt nhÜng n‰u ÇiŠu kiŒn chû quan xÃu ( ÇÃt nghèo, khô nܧc, sâu b†) và ÇiŠu kiŒn khách quan không thuÆn l®i (bão løt, hån hán,..) thì dù ‘nhân’ ª Çây là håt giÓng có tÓt Çi chæng n»a thì cÛng không phát huy ÇÜ®c k‰t qûa tÓt. Tóm låi, nhân và duyên tác Ƕng qua låi, Çan xen, tÜÖng quan, tÜÖng nhÆp m§i tåo nên cái quä. NhÜ vÆy, quä chính là s¿ h‡n h®p cûa nhiŠu nhân duyên phÙc tåp. TruyŒn KiŠu cÛng có câu: Nhân duyên Çâu låi mà mong, chính cÛng xác nhÆn ÇiŠu Çó .
TÜÖng quan nhân qûa nhÜ vÆy không có tính cách ÇÖn tuy‰n mà m†i quan hŒ ÇŠu có tính cách phi tuy‰n, có tÜÖng tác gi»a các y‰u tÓ .
Thº Çi‹m qua vài nhân vÆt chính trong truyŒn:
-Løc Vân Tiên. Trên ÇÜ©ng Çi thi, d†c ÇÜ©ng khi nghe dân quanh vùng than phiŠn có b†n lâu la cܧp bóc và Ç¥c biŒt ‘thÃy con gái tÓt qua ÇÜ©ng b¡t Çi, Xóm làng ch£ng dám nói chi ‘thì Vân Tiên giúp giäi thoát ÇÜ®c các cô thøc n» này trong Çó có KiŠu NguyŒt Nga. NguyŒt Nga muÓn m©i vŠ nhà Ç‹ trä Ön vì ‘g¥p Çây ÇÜÖng lúc gi»a Çàng, cûa tiŠn ch£ng có båc vàng cÛng không’ nhÜng Vân Tiên thÓi thác:
‘Làm Ön há dÍ trông ngÜ©i trä Ön
Nay Çà rõ Ç¥ng nguÒn cÖn
Nào ai tính thiŒt so hÖn làm gì ‘
NhÜ vÆy có nghïa là bÓ thí; bÓ thí không nhÃt thi‰t vŠ tiŠn båc, cûa cäi mà m¶t l©i nói ng†t ngào, m¶t cº chÌ hܧng thiŒn cÛng là bÓ thí. NhÜ m¶t PhÆt tº chân chính, thÃm nhuÀn v§i nguyên t¡c Vô Ngã, Vân Tiên Çã hܧng lòng vÎ tha t¿ nhiên Ç‹ giúp Ç« tích c¿c cho ngÜ©i bÎ nån qua š nghï, hành Ƕng và l©i nói Çem låi an låc cho tha nhân.
Cº chÌ và l©i Çáp cûa Vân Tiên nhÜ m¶t bÓ thí t¿ nhiên, mà bÓ thí là Çi‹m ÇÀu tiên cûa phép løc Ƕ (bÓ thí, tinh tÃn, nhÅn nhøc, trì gi§i, thiŠn ÇÎnh, trí huŒ ).
- NguyŒt Nga
Khi nܧc s¡p sºa bÎ gi¥c Phiên xâm læng, låi có nh»ng ngÜ©i nhÜ Thái sÜ, ÇÀy quyŠn th‰ muÓn lÃy KiŠu NguyŒt Nga nhÜng không ÇÜ®c bèn b¡t nàng sang cÓng cho vua nܧc Phiên Ç‹ cho yên:
MuÓn cho khÕi gi¥c Ô Qua
ñÜa con gái tÓt giao hoà th©i xong
NguyŒt Nga là gái KiŠu Công
Tu°i vØa hai tám má hÒng ÇÜÖng xinh ( câu 1381-1384)
nhÜng vì NguyŒt Nga vÅn yêu ngÜ©i tình là Løc Vân Tiên nên NguyŒt Nga nhäy xuÓng sông : NguyŒt Nga nhäy xuÓng nºa v©i
Sóng thÀn ÇÜa ÇÄy vào nÖi bãi rày (câu 1517-1518)
ÇÜ®c Quan Âm giúp:
Xi‰t bao sÜÖng tuy‰t Çêm Çông
Mình n¢m gi»a bãi lånh lùng ai hay
Quan âm thÜÖng ÇÙng thäo ngay
Bèn Çem nàng låi bÕ rày vÜ©n hoa
D¥n r¢ng: nàng h«i NguyŒt Nga
Tìm nÖi nÜÖng náu cho qua tháng ngày
ñôi ba næm n»a gÀn Çây
V® chÒng sao cÛng sum vÀy m¶t nÖi’ (câu 1521-1528)
NhÜ vÆy, g¥p trÜ©ng h®p hi‹m nghèo, NguyŒt Nga Çã ÇÜ®c vÎ BÒ tát Quan Âm phò trì.
NhÜng tìm ÇÜ®c ch‡ dung thân tåi nhà h† Bùi thì ông cha muÓn con mình là Bùi KiŒm k‰t hôn v§i nàng nhÜng NguyŒt Nga c¿ tuyŒt và Çi trÓn ban Çêm qua bøi, qua Çèo và nh© g¥p ngÜ©i tÓt:
NgÜ©i ngay tr©i phÆt cÛng vÜng[1]
Lão bà chÓng gÆy trong rØng bܧc ra
Hõi r¢ng: Nàng phäi NguyŒt Nga
Khá tua g¡ng gÜ®ng vŠ nhà cùng ta
Khi khuya n¢m thÃy PhÆt bà
NgÜ©i Çà mách bäo nên già t§i Çây (câu 1651-1656)
NguyŒt Nga nh© phÆt bà Quan Âm h¶ trì ch© ngày nÓi låi v§i ngÜ©i tình ÇÀu
Trong khi Çó, Thái sÜ, ngÜ©i Çã ép NguyŒt Nga lÃy vua Phiên thì sau khi Vân Tiên thi ÇÆu Trång Nguyên và cùng v§i H§n Minh lên ÇÜ©ng xông pha Çu°i ÇÜ®c gi¥c Phiên, ca khúc khäi hoàn trܧc nhà vua thì nhà vua bèn cách chÙc:
Trong khi Çó, Thái sÜ, ngÜ©i Çã ép NguyŒt Nga lÃy vua Phiên thì sau khi Vân Tiên thi ÇÆu Trång Nguyên và cùng v§i H§n Minh lên ÇÜ©ng xông pha Çu°i ÇÜ®c gi¥c Phiên, ca khúc khäi hoàn trܧc nhà vua thì nhà vua bèn cách chÙc:
Sª vÜÖng phán trܧc trào ca :
‘Thái sÜ cách chÙc vŠ nhà làm dân’
chÙng tÕ thêm n»a cái hÆu qûa cûa s¿ tåo nghiŒp d» tØ trܧc
- TrÎnh Hâm:
Con ngÜ©i TrÎnh Hâm nhiŠu tham, sân, si và có nhiŠu hành Ƕng tåo nghiŒp d» . Nào là .v§i Vân Tiên thì:
TrÎnh Hâm khi Ãy ra tay
Vân Tiên bÎ ngã xô ngay xuÓng v©i (câu 939-940)
NhÜng may ÇÜ®c ngÜ©i Çánh cá cÙu thoát:
VØa may tr©i Çã sáng ngày
Ông chài xem thÃy v§t ngay lên b©
HÓi con vÀy lºa m¶t gi©
Ông hÖ bøng då, mø hÖ m¥t mày (câu 947-950)
-v§i ti‹u ÇÒng Çi theo Vân Tiên thì y trói gÓc cây:
TrÎnh Hâm trong då gÜÖm dao
B¡t ngÜ©i ÇÒng tº trói vào gÓc cây
Trܧc cho hùm c†p æn mày
Håi Tiên phäi døng mÜu này m§i xong
Vân Tiên ngÒi nh»ng Ç®i trông
TrÎnh Hâm vŠ nói ti‹u ÇÒng c†p æn (câu 871-876)
Tuy nhiên, trong truyŒn, sau khi Vân Tiên thi ÇÆu, vua sai Çánh phá ÇÜ®c gi¥c Phiên, Çem nh»ng ngÜ©i hãm håi ngày xÜa nhÜ TrÎnh Hâm ra xº cÛng ÇÜ®c Vân Tiên tha b°ng, chÙng tÕ tinh thÀn phá chÃp cûa Vân Tiên:
Trång r¢ng: HÍ ÇÙng anh hùng
Nào ai có gi‰t ÇÙa cùng làm chi
Thôi thôi ta cÛng r¶ng suy
TruyŠn quân mª trói Çu°i Çi cho rÒi (câu 1971-1974)
Phá chÃp vô ngã chính cÛng là nh»ng l©i dåy trong PhÆt pháp.
NhÜng vì cái nghiŒp n¥ng nŠ cûa TrÎnh Hâm nên khi Çi vŠ qua sông cÛng bÎ chìm xuÒng ch‰t:
TrÎnh Hâm vŠ t§i Hàn Giang
Sóng thÀn n°i dÆy thuyŠn chàng chìm ngay
TrÎnh Hâm bÎ cá nuÓt rày
ThiŒt tr©i báo Ùng lë này rÃt Üng
ThÃy vÀy nên dºng dØng dÜng
Làm ngÜ©i ai nÃy thì ÇØng bÃt nhân (câu 1989-1994)
‘ThiŒt tr©i báo Ùng’ chính cÛng phän ánh tÜÖng quan nhân quä cûa PhÆt h†c và do Çó tác giä khuyên ngay: Làm ngÜ©i ai nÃy thì ÇØng bÃt nhân
-Võ Công
Låi có nh»ng kÈ giàu có nhÜng có lòng b¶i båc nhÜ VÛ Công, cha v® Løc vân Tiên, khi thÃy con r‹ bÎ mù, ÇÎnh hãm håi con r‹ Ç‹ gä con gái mình tên Võ Th‹ Loan cho ngÜ©i khác thu¶c gia Çình h† VÜÖng, b¢ng cách Çem bÕ Vân Tiên vào hang:
NgÅm mình tai nån bi‰t bao
M§i lên khÕi bi‹n låi vào trong hang (câu 1063-1064)
nhÜng ÇÜ®c ngÜ©i tiŠu phu cÙu thoát .
MË con Th‹ Loan rút cøc cÛng bÎ quä báo hiŒn ra:
V¶i vàng cúi låy chÜn rày trª ra
Trª vŠ chÜa kÎp t§i nhà
ThÃy hai con c†p chåy ra Çón Çàng
Thäy ÇŠu b¡t mË con nàng
ñem vào låi bÕ trong hang ThÜÖng tòng
BÓn bŠ Çá lÃp bÎt bùng
MË con than khóc khôn trông ra rÒi
Tr©i kia quä báo mÃy hÒi
Ti‰c công son Çi‹m phÃn dÒi bÃy lâu (2062-2070)
Tr©i kia quä báo mÃy hÒi, Çây là m¶t câu quan tr†ng tóm t¡t luÆt nhân quä: ai gieo gió thì g¥t bão. Trܧc Çây, ta cÛng Çã g¥p ch» ‘ThiŒt tr©i báo Ùng’
- H§n Minh
Anh chàng này gi»a ÇÜ©ng thÃy chuyŒn bÃt bình ra tay cÙu giúp m¶t cô gái bÎ hi‰p dâm, ra huyŒn t¿ n¶p mình, bÎ Çày và vÜ®t ngøc trÓn thoát, vào chùa mai danh Än tích:
Minh r¢ng: Tôi vÓn ch£ng may,
Ngày xÜa m¡c phäi án Çày trÓn Çi
Dám Çâu bày m¥t ra thi
ñã Çành hai ch» quy y chùa này(câu 1677-1680)
ho¥c:
Ngày xÜa m¡c án trÓn Çi
Phäi vŠ nÜÖng náu tØ bi Än mình (câu 1755-1756)
NhÜ vÆy, H§n Minh g¥p cÖn hoån nån Çã nh© bàn tay ân cÀn cûa chùa chiŠn, nÜÖng ánh tØ bi, sÓng qua ngày Çoån tháng, nhÜ nàng KiŠu trong TruyŒn KiŠu:
PhÆt tiŠn thäm lÃp sÀu vùi
Ngày pho thû t¿ Çêm nÒi tâm hÜong
Cho hay gi†t nܧc cành dÜÖng
Ho¥c:
Gºi thân ÇÜ®c chÓn am mây
MuÓi dÜa Ç¡p Ç°i tháng ngày thong dong
Vân Tiên cÛng nh© H§n Minh cho tá túc ª chùa v§i l©i nguyŠn:
Mãy næm hÄm hú tÜÖng rau
Khó nghèo n« phø sang giàu Çâu quên
Sau này Løc Vân Tiên khi thi ÇÆu ra làm quan to bèn gi§i thiŒu H§n Minh v§i vua; vua ân xá cho H§n Minh Ç‹ rÒi cùng v§i Vân Tiên lãnh Çåo Çu°i gi¥c Phiên; nhÜ vÆy, ngoài cái nhân và cái trí, hai nhân vÆt này låi thêm cái dÛng n»a .’Ki‰n nghïa bÃt vi vô dÛng dã’. Thi‰u dÛng thì không dám Çãu tranh, chÌ là kÈ cÖ h¶i, ch© th©i, thÃy Çúng không dám bäo vŒ. NhÜ vÆy h† có cä 3 ÇÙc tính: nhân, trí, dÛng
- NgÜ©i ti‹u ÇÒng, bÎ TrÎnh Hâm lØa trói vào rØng nhÜng Ç܆c thoát nån, tܪng Vân Tiên Çã ch‰t, nguyŠn che chòi gi» mä cho Vân Tiên. Ai cÛng tܪng chú ti‹u ÇÒng Çã ch‰t nhÜng nh© nghiŒp lành trung thành v§i chû Çã h¶ trì trª vŠ không phäi trong m¶ng nhÜng là ngÜ©i thÆt:
NgÜ©i ngay tr©i PhÆt Ƕng lòng
Phút Çâu ngó thÃy ti‹u ÇÒng Çén coi (2007-2008)
- Lòng tØ bi cûa ngÜ©i tiŠu phu: khi Vân Tiên muÓn trä Ön ngÜ©i tiŠu phu Çã cÙu thoát mình,
Lão tiŠu m§i nói: Thôi thôi
Làm Ön mà låi trông ngÜ©i sao hay ?
Già hay thÜÖng kÈ thäo ngay,
Này thôi Ç‹ lão d¡t ngay vŠ nhà (câu 1107-1110)
L©i thÓt ra cûa ngÜ©i tiŠu phu : Làm Ön mà låi trông ngÜ©i sao hay ? rÃt quan tr†ng vì có nghïa là s¿ bÓ thí, lòng tØ cûa ngÜ©i tiŠu phu là giúp ngÜ©i không phân biŒt, không tính toán . Lòng tØ ª Çây không ‘trø’ tܧng, không trông trä Ön cÛng ch£ng cÀu phúc báo, nói khác Çi không chÃp trܧc, không vܧng m¡c.
Ngoài giá trÎ nhân quä, giá trÎ tØ bi trong truyŒn Løc Vân Tiên, thÌnh thoäng ta cÛng thÃy š niŒm vô thÜ©ng. Th¿c vÆy, khi cha Løc Vân Tiên thÃy NguyŒt Nga thÃt v†ng vì tܪng là Løc Vân Tiên Çã ch‰t thì :
Ki‰m l©i khuyên giäi v§i nàng:
Giäi cÖn phiŠn não kÈo mang lÃy sÀu
NgÜ©i Ç©i nhÜ bóng phù du
S§m còn tÓi mÃt công phu l« làng (câu 1299-1302)-
Trong PhÆt h†c, khái niŒm vô thÜ©ng, s¡c s¡c không không do cu¶c Ç©i và trào lÜu tâm lí bi‰n Ç°i liên tøc cÛng là m¶t khái niŒm cæn bän. Do Çó, con ngÜ©i cÀn sÓng trong giây phút hiŒn tåi, gi» chánh niŒm trong m‡i phút giây, tìm låi s¿ an nhiên t¿ tåi, nhÜ l©i thÓt ra cûa ngÜ©i tiŠu phu cÙu Vân Tiên ra khÕi hang :
TÃm lòng ch£ng muÓn cûa ai
Lánh nÖi danh l®i chông gai c¿c lòng
Kìa non n† nܧc thong dong
Træng thanh gió mát bån cùng hÜÖu nai (1141-1144)
ho¥c cûa l©i ngÜ©i ngÜ phû cÙu Vân Tiên:
Ngày kia hÙng gió Çêm nÀy chÖi træng
M¶t mình thong thä làm æn
KhoÈ quÖ chài kéo mŒt quæng câu dÀm[3]
Nghêu ngao nay chích mai ÇÀm
M¶t bÀu tr©i ÇÃt vui thÀm ai hay (câu 967-972)
ho¥c cûa ngÜ©i chû quán, nÖi 4 chàng TrÎnh Hâm, Tº Tr¿c, Bùi KiŒm, Vân Tiên dØng låi nghÌ chân trܧc khi ra kinh Çi thi :
Non xanh nܧc bi‰c vui vÀy
Khi Çêm rÜ®u cúc khi ngày trà lan
DÃn thân vào chÓn an nhàn
Thoát vòng danh l®i lánh Çàng thÎ phi (Câu 615-618)
Cä ba Çoån thÖ sau cùng này ÇŠ cao m¶t môi trÜ©ng thái hoà giúp con ngÜ©i lâng lâng thoát tøc. Môi trÜ©ng trong såch v§i núi rØng thiên nhiên, mây tr©i hiŠn hoà, con suÓi nܧc ngåi ngùng chäy, mùi nh¿a thông ngai ngái v.v.giúp con ngÜ©i tìm låi chính mình, thoát khÕi các phiŠn buÒn. ñ‹ vi‰t theo ki‹u m¶t phän Ùng hoá h†c:
Môi trÜ©ng thiên nhiên trong såch+Con ngÜ©i-----à tham, sân, si + tâm an låc.
↓↓↓
NhÜ trong m¶t dung dÎch hoá h†c, các chÃt tham, sân, si bÎ k‰t tuä, còn låi phía trên là tâm an låc, thanh tÎnh, mà š tÓt, tÙc chánh tÜ duy, chánh ki‰n là tiŠn ÇŠ cho m†i hành Ƕng tÓt .
Môi trÜ©ng yên tïnh giúp ta an niŒm dÍ dàng hÖn, niŒm trong giây phút hiŒn tåi, Çúng nhÜ khi chi‰t t¿ ch» NIM 念 theo ch» Hán, gÒm 2 phÀn: phÀn trên có ch» Kim 今 tÙc hiŒn tåi, phÀn dܧi có ch» Tâm 心.
Vô hình chung, NguyÍn ñình Chi‹u qua các Çoån thÖ trên Çã minh xác tÜÖng quan gi»a ngÜ©i và vån vÆt trong cõi môi sinh thái hoà, tìm låi cái thân tâm t¿ tåi.
BÃt ch®t nghï ljn các câu thÖ sau cûa Tô Thùy Yên :
4. K‰t luÆn:
Ngoài nh»ng giá trÎ PhÆt giáo muôn Ç©i vØa ÇŠ cÆp Õ trên nhÜ TØ, Bi, HÌ, Xä , nhÜ bÓ thí, phá chÃp .. truyŒn Løc Vân Tiên còn dåy ÇiŠu trung nghïa:
Trai th©i trung hi‰u làm ÇÀu
Gái th©i ti‰t hånh là câu trau mình (câu 5-6)
ho¥c:
Làm ngÜ©i cho bi‰t ngãi sâu
G¥p cÖn hoån nån cùng nhau cho tròn (2071-2072)
Ngoài ra, trong câu truyŒn, ngÜ©i džc có th‹ nhÆn ra bao nhiêu nghÎch cänh mà Løc Vân Tiên Çã trãi qua . Con ngÜ©i nhÜ vÆy có chÌ sÓ AQ rÃt cao . Th‰ nào là AQ ? Ta chÌ thÜ©ng nghe nói ljn chÌ sÓ IQ (Ƕ trí tuŒ, intelligence quotient), chÌ sÓ EQ ( cäm xúc, emotional quotient) nhÜng gÀn Çây các nhà tâm lš h†c m§i bày thêm m¶t chÌ sÓ khác n»a, Çó là chÌ sÓ AQ(adversity quotient). ChÌ sÓ này cho thÃy nhiŠu ngÜ©i có th‹ chÓng ch†i ÇÜ®c nghÎch cänh Ç‹ vÜÖn lên, vÜ®t qua sÓ phÆn mà ÇÎnh mŒnh Çã cay nghiŒt Çè n¥ng lên mình :
XÜa nay nhân ÇÎnh th¡ng thiên cÛng nhiŠu
Løc Vân Tiên chính là m¶t ngÜ©i có AQ cao vì g¥p phäi toàn ngÜ©i ác Ƕc tinh ma nhÜ TrÎnh Hâm, nhÜ Võ Công, mà bŠn lòng, Çû can trÜ©ng vÜ®t qua thº thách. NhÜng phäi thÃm nhuÀn trong khí quy‹n væn hoá PhÆt giáo v§i nhÅn nhøc, tinh tÃn, con ngÜ©i Løc Vân Tiên m§i vÜ®t qua ÇÜ®c m†i nghÎch cänh vÆy.
ThÜ tÎch tham khäo
DÜÖng Quäng Hàm .ViŒt-Nam væn h†c sº y‰u .B¶ Giáo døc. Trung Tâm H†c LiŒu xuÃt bän Saigon 1968Ca væn Thinh, NguyÍn sÏ Lâm, NguyÍn thåch Giang. NguyÍn ñình Chi‹u toàn tÆp .Nhà xuÃt bän ñåi h†c và Trung h†c chuyên nghiŒp. Hanoi 1980
No comments:
Post a Comment